سکه‌زیورها در طول تاریخ
سکه‌زیورها در طول تاریخ
پنج‌شنبه، ۷ خرداد ۱۴۰۵
تاریخچه زیورآلات سکه‌ای؛ وقتی سکه به زیور تبدیل می‌شود
سکه فقط برای خرید و فروش ساخته نشده است.
در طول تاریخ، انسان‌ها سکه‌ها را به گردن آویخته‌اند، روی لباس دوخته‌اند و به شکل گردنبند، انگشتر و دیگر زیورآلات استفاده کرده‌اند. اما چرا سکه از یک ابزار مبادله به بخشی از پوشش و هویت انسان تبدیل شد؟
تاریخچه زیورآلات سکه‌ای نشان می‌دهد که این اشیای کوچک می‌توانستند فراتر از ارزش مادی خود، نشانه‌ای از ثروت، قدرت، باورهای اعتقادی و تعلق فرهنگی باشند.
سکه در روم باستان؛ از پول تا زیور
استفاده از سکه در زیورآلات قدمتی طولانی دارد. شواهد تاریخی، نمونه‌هایی از این کاربرد را در مناطق مدیترانه‌ای و دوره روم باستان نشان می‌دهند.
بر اساس پژوهش کلودیا پِراسی، نمونه‌های باقی‌مانده از زیورهای سکه‌ای رومی به اواخر قرن اول یا اوایل قرن دوم میلادی بازمی‌گردند. سکه‌ها در آن زمان به شکل آویز، گردنبند، انگشتر، دستبند و تزئینات لباس استفاده می‌شدند.
برخی سکه‌ها تنها سوراخ می‌شدند و از بندی آویزان می‌شدند؛ برخی دیگر در قاب‌های طلا و زیورهای پیچیده قرار می‌گرفتند.
اما چه چیزی باعث می‌شد انسان‌ها بخواهند سکه را به‌جای خرج‌کردن، همراه خود داشته باشند؟
سکه های طلا دوازده سزار – امپراطوری رم - حدود ۶۹–۹۶ میلادی - طلا، آمیتیست – موزه مترو پولیتن نیویورک
چرا سکه به زیور تبدیل شد؟
۱. نمایش ثروت و منزلت
سکه‌های طلا و نقره ارزش اقتصادی داشتند. استفاده از آن‌ها در گردنبند و دیگر زیورآلات، راهی برای نمایش ثروت و موقعیت اجتماعی بود. در برخی جوامع، سکه‌های تزئینی بخشی از جهیزیه یا دارایی خانوادگی نیز محسوب می‌شدند.
۲. قدرت و اعتبار
بسیاری از سکه‌های رومی تصویر امپراتور یا نشانه‌های حکومت را داشتند. وقتی چنین سکه‌ای به زیور تبدیل می‌شد، تصویر قدرت سیاسی نیز وارد پوشش شخصی می‌شد. به این ترتیب، سکه می‌توانست علاوه بر ارزش مادی، معنایی نمادین داشته باشد.
گردنبند طلا با آویز سکه - اواخر دوره امپراتوری روم - قرن سوم میلادی - طلا
۳. خوش‌یمنی و محافظت
شواهد تاریخی نشان می‌دهند که برخی رومیان از سکه به‌عنوان طلسم استفاده می‌کردند. سکه‌های سوراخ‌شده‌ای که به گردن آویخته می‌شدند، گاهی با باور به محافظت در برابر بداقبالی و نیروهای زیان‌آور ارتباط داشتند.
این موضوع بیانگر باورهای مردم آن دوره است، نه اثبات علمی خاصیت محافظتی سکه.
۴. هویت و تعلق فرهنگی
در بسیاری از سنت‌های پوشاک، سکه بخشی از آرایش سر، کمربند، گردنبند یا زیور سینه بوده است. نمونه‌هایی از پوشش سنتی زنان در فلسطین و مناطق پیرامونی نشان می‌دهند که سکه‌ها می‌توانستند در کنار دیگر تزئینات، بخشی از هویت فرهنگی و ظاهر اجتماعی فرد باشند.
در این کاربردها، سکه فقط یک عنصر تزئینی نبود؛ شیوه استفاده از آن نیز می‌توانست با سنت‌های محلی و جایگاه اجتماعی ارتباط داشته باشد.
پوشش سر (شَتوِه) - قرن نوزدهم - یافت شده آسیا: خاورمیانه: شام: فلسطین (تاریخی) - موزه بریتانیا
۵. یادگاری که از زمان عبور می‌کند
سکه‌ها به دلیل ماندگاری و قابلیت نگهداری، گاهی در قالب زیور به نسل‌های بعد منتقل می‌شدند. برای مثال، در یک سینه‌آویز بیزانسی متعلق به قرن ششم میلادی در موزه متروپولیتن نیویورک، سکه‌هایی از دوره‌های مختلف کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند. پژوهشگران احتمال می‌دهند که این مجموعه در طول زمان گرد آمده باشد.
این نمونه یادآور این است که یک زیور می‌تواند تاریخ‌های متفاوتی را در خود جمع کند و از یک شیء زینتی به یادگاری خانوادگی تبدیل شود.
درباره این ادعا که رومیان مشخصاً سکه‌های سرزمین‌هایی را که به آن‌ها سفر می‌کردند، به‌عنوان یادگاری یا طلسم می‌پوشیدند، شواهد کافی برای نتیجه‌گیری قطعی در دست نیست. بااین‌حال، سکه‌ها و نقش‌های آن‌ها در مسیرهای تجاری و فرهنگی میان مناطق مختلف جابه‌جا می‌شدند.
گردنبند با سکه‌ها، شبه‌مدالیون، و «مدالیون»، اواسط قرن پنجم. مصری - بیزانسی. طلا،. موزه متروپولیتن
آیا هر زیور سکه‌ای از سکه واقعی ساخته شده است؟
خیر. زیورآلات سکه‌ای را می‌توان به سه گروه تقسیم کرد:
زیور ساخته‌شده از سکه واقعی: سکه‌ای که پس از ضرب، سوراخ شده یا در قاب زیور قرار گرفته است.
مدال یا قطعه سکه‌مانند: قطعه‌ای که ظاهر سکه را دارد، اما لزوماً برای مبادله پولی ساخته نشده است.
زیور الهام‌گرفته از سکه: طراحی معاصری که از فرم دایره‌ای، نقش برجسته یا زبان بصری سکه استفاده می‌کند.
بنابراین، هر گردنبند سکه‌ای الزاماً قدمت تاریخی ندارد. ارزش یک قطعه می‌تواند در اصالت تاریخی آن یا در طراحی و معنایی باشد که به آن بخشیده شده است.
یک زن ارمنی، اواخر قرن نوزدهم، اوایل قرن بیستم
چرا زیور سکه‌ای هنوز جذاب است؟
فرم دایره‌ای، نقش‌های برجسته ها و ظاهر تاریخی سکه، آن را به عنصری ماندگار در طراحی زیورآلات تبدیل کرده‌اند. یک سکه می‌تواند مرکز بصری یک گردنبند باشد، توجه را به جزئیات جلب کند و گذشته را در کنار طراحی امروز قرار دهد.
بااین‌حال، معنای یک زیور فقط به تاریخ آن محدود نمی‌شود. ممکن است برای یک نفر نشانه‌ای از هویت فرهنگی باشد، برای دیگری یادآور یک خاطره و برای فردی دیگر صرفاً انتخابی بر اساس فرم و زیبایی.
شاید جذابیت زیور سکه‌ای در همین باشد: یک فرم مشترک، با معناهایی متفاوت برای هر انسان.
در روچه، نگاه به زیور می‌تواند از ظاهر آن فراتر برود؛ به داستان‌هایی که پشت نقش‌ها، نمادها و انتخاب‌های ما قرار دارند. گاهی یک قطعه کوچک، بهانه‌ای است برای دیدن چیزهایی که پیش‌تر از کنارشان ساده عبور می‌کردیم.
زن لر ایرانی با سرپوش تزیینی سکه های پهلوی نقره
اگر قرار باشد یک زیور سکه‌ای انتخاب کنید، دوست دارید چه معنایی را با خود همراه داشته باشید؟
منابع تاریخی و پژوهشی
۱. Claudia Perassi, “Wearing Coins in Roman Times. How? When? For whom? Why?”, Gemmae, 2021.
https://doi.org/10.19272/202114201002
۲. Royal Ontario Museum, “Constantinian Era Pendant.”
https://www.rom.on.ca/blogs/great-collections-make-great-museums-constantinian-era-pendant
۳. The Metropolitan Museum of Art, “Wearing Coins in Late Antiquity.”
https://www.metmuseum.org/perspectives/gold-pectoral-with-coins
۴. The British Museum, “Head-dress (Shatweh).”
https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_As1966-01-30
تصاویر
https://www.metmuseum.org/art/collection/search/255253
https://www.britishmuseum.org/collection/object/W_As1966-01-30?selectedImageId=203913001